ISTDP. Zaawansowane podejście do leczenia psychiki i ciała.

Intensywna Krótkoterminowa Psychoterapia Psychodynamiczna (ISTDP) — Zaawansowane podejście do leczenia psychiki i ciała.
ISTDP (ang. Intensive Short Term Dynamic Therapy), jest podejściem psychoterapeutycznym wyróżniającym się znaczną skutecznością, w dużym stopniu uzwględniającym zdrowie psychosomatyczne pacjenta. Nurt opracował w latach 70 XX w. psychiatra i psychoanalityk dr Habib Davanloo. Historia podejścia w Polsce sięga roku 2008 i rozpoczyna się od współpracy dydaktycznej Jona Fredericksona — jednego z najbliższych uczniów dr Habiba Davanloo, z wiodącymi ośrodkami psychoterapeutycznymi w kraju.
W praktyce ISTDP wyleczenie objawów, oraz ustanowienie trwałej intrapsychicznej zmiany następuje w czasie od kilku do kilkudziesięciu sesji. Sesje są rejestrowane na video i trwają zwykle od godziny do dziewięćdziesięciu minut. Wskazaniem do tej formy terapii jest szerokie spektrum zaburzeń psychoneurotucznych, spektrum pacjentów z tzw. kruchą strukturą charakteru, oraz uzależnień. W wydaniu specjalnym American Journal of Psychotherapy poświęconym ISTDP przedstawiono dowody na skuteczność tej metody min. w terapii pacjentów z zaburzeniami opornymi na leczenie, zaburzeniami osobowości, depresją lekooporną, oraz z objawami somatycznymi. Podkreśla się efektywność kosztów w stosunku do terapii długoterminowej. Intensywna Krótkoterminowa Psychoterapia Psychodynamiczna osiąga, co najmniej takie same efekty, jak tradycyjne leczenie farmakologiczne, na przykład w redukcji objawów depresji i lęku (Town, Abbas, Stride, Nunes, Bernier, Berringan, 2017; Town, 2020) . ISTDP opiera się na teorii więzi (Bowlby, 1958; Ainsworth, 1969) i jest rozwinięciem koncepcji teoretycznych Davida Malana (Malan, 1979). Łączy zrewolucjonizowane podejście psychodynamiczne z zaletami CBT. Leczenie pacjentów polega na likwidacji objawów, poprzez utrzymywanie fokusu pracy terapeutycznej na ich konkretnej etiologii.
Jak ISTDP pomaga w zrozumieniu etiologii problemu pacjenta?
Wyobraźmy sobie pacjentkę zgłaszającą objawy depresji i lęku. Objawy te pogarszają jej relacje prywatne i zawodowe. Pacjentka chciałaby w terapii nauczyć się czerpać zadowolenie z relacji osobistych. W jaki sposób, podejście ISTDP pomaga zrozumieniu etiologii epizodu depresyjnego od początku terapii? Podczas sesji pacjentka rozpoznaje, że pogorszenie samopoczucia wystąpiło po tym, jak jej partner nic nie mówiąc, sam wyjechał na wakacje. Na pytanie terapeuty o reakcję emocjonalną pacjentki wobec jej partnera, reaguje ona nieadekwatną, krytyczną myślą o sobie („to moja wina, nie powiedziałam mu, że chcę tam wyjechać”), zaś aktywacja uczuć nie występuje (brak reakcji organizmu na uczucia). Samokrytycznej myśli pacjentki towarzyszy wzrost objawów depresyjnych (popada w rezygnację, jej klatka piersiowa i ramiona są zapadnięte, etc.). Zatem terapeuta zauważa pierwsze predyktory intrapsychicznego stanu pacjentki skorelowane z zewnętrznymi aktywatorami problemu. Choć pacjentka, dzięki dalszej rozmowie z terapeutą rozpoznaje już własną reakcję i jej życiowy koszt (np. „Kiedy Pani mówi, „że to jej wina”, czy pomaga Pani partnerowi, aby uwzględniał ją w swoich planach i traktował szacunkiem?”) — to jednak w odpowiedzi na kolejne pytania o uczucia do partnera narasta lęk pacjentki i wciąż nie ma ich aktywacji. Następuje natomiast nasilenie „samo-ataku” np: „byłam beznadziejna”, „jak mogłam!..”.
Dlaczego ISTDP skutecznie pomaga w likwidacji objawów?
Utrzymanie zogniskowanej pracy terapeutycznej prowadzącej do restrukturyzacji mechanizmów obronnych wywołujących depresję, a w konsekwencji odblokowania nieświadomych uczuć musi brać pod uwagę możliwości aparatu psychicznego pacjentki (czyli jej odporność na lęk). Jednocześnie, wymienione wyżej czynniki są niemal gwarancją efektu leczniczego. W dostosowaniu zogniskowania do możliwości pacjentki pomaga dokonywana w sposób ciągły podczas sesji psychodiagnoza jej reakcji zachodzących w ekspozycji na kontakt z psychoterapeutą. Odbywa się jednocześnie na co najmniej na trzech poziomach. Poziom pierwszy — terapeuta rozpoznając „w czasie rzeczywistym” zmiany fizjologiczne ciała pacjentki obserwuje narastanie lęku, który rozładowuje się organicznie w inny sposób (w zależności od zaangażowania określonej części AUN i układu somatycznego). Jeśli lęk przekracza próg tolerancji organizmu (np. pacjentka ma zawroty głowy, a ciało wiotczeje), terapeuta najpierw pomaga uregulować lęk. Poziom drugi — terapeuta pomaga zidentyfikować reakcje emocjonalne pacjentki związane z relacją z terapeutą albo treścią opisywanej sytuacji, które mogą wywoływać lęk. Poziom trzeci — terapeuta pomaga zidentyfikować występujące zamiast aktywacji uczuć kosztowne mechanizmy obronne.
U wspomnianej pacjentki depresyjnej od pierwszych minut sesji widoczne były mechanizmy prowadzące ją do depresji. Mechanizm obronny „ataku na siebie” („to moja wina, ależ jestem głupia”) był kiedyś dla tej pacjentki najlepszym możliwym sposobem adaptacji w środowisku w jakim dorastała. Jej szczere uczucia do osób, od których była zależna nie były wówczas przyjmowane. Obecnie „atak na siebie” stanowił już nieprzystosowawczy wzorzec relacyjny. Z tego powodu identyfikacja tego wzorca, zrozumienie jego pierwotnej funkcji, oraz przeżycie nieświadomych uczuć — pomogło w poprawie jej samopoczucia. Pacjentka doświadczyła złości do partnera, zamiast „samo-ataku”, a jednocześnie wciąż mogła czuć się z nim związana. Dzięki większej tolerancji na swoje uczucia przestała mieć zawroty głowy, które kiedyś w pewnym stopniu „łagodził” atak na siebie. Depresyjny mechanizm obronny stał się już niepotrzebny.
Przeciwskazania do stosowania psychoterapii ISTDP
Stan aktywnej manii i hipomanii, nieustabilizowane stany psychotyczne, antyspołeczne zaburzenie osobowości, zagrażający życiu pacjenta acting out, deficyty organiczne i poznawcze, aktywne, silne uzależnienie od substancji psychoaktywnych (przeciwskazanie względne).
Ze szczególną ostrożnością powinny być leczone osoby z: zagrażającym zaostrzeniem wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, chorobą Leśniewskiego-Crohna, stwardnieniem rozsianym, RZS (ze względu na ryzyko nasilenia objawów autoimmunologicznych).
Przypisy:
1 A. Abbass, Dotrzeć przez opór. Zaawansowane techniki psychoterapii, Gdańsk 2024, str.47-5
2 American Journal of Psychoteherapy, Volume 78, Issue 3, September 15, 2025.
3 Town, J. M., Abbass, A., Stride, C., & Bernier, D. (2017). A randomised controlled trial of Intensive Short-Term Dynamic Psychotherapy for treatment resistant depression: the Halifax Depression Study. Journal of Affective Disorders, 214, 15–25
4 Luyten, P., Abbass, A. A., Hilsenroth, M. J., … Town, J. M., & Midgley, N. (2020). Short-term psychodynamic psychotherapy for functional somatic disorders: A meta-analysis of randomized controlled trials. American Journal of Psychotherapy, 73(3), 115–124.
5 Szerzej nt. psychodiagnozy w podejściu ISTDP zob. J. Frederickson, Współtworzenie zmiany, Skuteczne techniki terapii dynamicznej, Gdańsk 2013. 155-177
6 J. Frederickson, Współtworzenie bezpieczeństwa, Leczenie pacjenta z kruchą struktura charakteru, Gdańsk 2025, str. 38
7 Solbakken, O.A., Halvorsen, M.S., &Abbas, A., 2025. Fifteen Years of ISTDP in Norway. American Journal of Psychotherapy, 78(3), pp. 132-141
8 A. Abbass, Dotrzeć przez opór. Zaawansowane techniki psychoterapii, Gdańsk 2024, str. 50-51
